Volkskrant | De aanloop naar de groots opgezette nieuwe musical ‘Willem van Oranje’. ‘Er waren wel wat paniekmomenten’

In Delft is een nieuw theater verrezen speciaal voor Willem van Oranje - De musical. De Volkskrant volgt de makers op weg naar de grote première op 8 februari. Het moet een technisch en historisch hoogstandje worden. ‘We zijn er dag en nacht mee bezig.’

Ambitie, dat is wat de nieuwe theatervoorstelling Willem van Oranje – De musical op alle vlakken uitstraalt. Ga maar na: er moest in Delft een fonkelnieuw theater worden gebouwd van 5.600 vierkante meter, met een ronddraaiende tribune met daarop 1.200 stoelen. Daar moet een voorstelling worden neergezet met grensverleggende theatereffecten met vuur, water, filmschermen, 35 acteurs plus nog eens 40 figuranten.

Zo zal een essentieel hoofdstuk uit de geschiedenis van Nederland worden verteld, toegankelijk voor een breed publiek. De voorstelling moet hiermee in de voetsporen treden van Soldaat van Oranje – De musical, die sinds 2010 al 3,8 miljoen bezoekers trok naar de TheaterHangaar in Katwijk, en begin deze week aankondigde te zullen stoppen op 12 juli dit jaar.

Willem van Oranje was dan ook niet eenvoudig om van de grond te krijgen. Al in 2014 vatte theaterproducent Rick Engelkes het idee op om een musical te maken rond het levensverhaal van Willem van Oranje (1533-1584), de ‘Vader des Vaderlands’. Willem van Oranje leidde de opstand tegen de Spaanse overheerser koning Filips II, die iedereen in de Nederlanden katholiek wilde maken. Maar Willem raakte overtuigd van humanistische waarden als tolerantie en vrijheid van godsdienst. Met zijn opvattingen en handelen legde hij een fundament voor het huidige Nederland.

Aan een zijden draadje

Rick Engelkes kondigde in 2019 samen met creatief ondernemer Pierre Karsten de productie voor het eerst aan, met medewerking van de gemeente Delft, de stad waar Willem van Oranje in 1584 werd vermoord door Balthasar Gerards, en waar hij begraven ligt in de Nieuwe Kerk. De première werd gepland voor maart 2021, maar de coronacrisis gooide roet in het eten. Er ontstond een rel rond coronasteun van 4,3 miljoen euro, die was toegekend door het Fonds Podiumkunsten, maar een jaar later voor een groot deel moest worden terugbetaald. Zakelijk partners Engelkes en Karsten belandden in een juridisch conflict over de terugbetaling. Eind 2023 trok Engelkes zich terug uit het project.

Het voortbestaan van de musical hing aan een zijden draadje, maar dankzij financiële bijdragen van een groep van vermogende ondernemers in en rond Delft kon in juli 2024 een herstart plaatsvinden. Pierre Karsten ging verder met een nieuwe creatief producent, Wolter Lommerde, bekend van de theatervoorstellingen Het Pauperparadijs en 14 de musical.

Er werd een nieuwe regisseur gevraagd: Theu Boermans, de man die ook Soldaat van Oranje – De musical regisseerde. De bouw van het Prinsentheater, grenzend aan de campus van de Technische Universiteit in Delft, ging in 2024 van start. Boermans schreef een nieuw script en stelde zijn eigen creatieve team samen. Hierin kwamen veel van de ervaren makers van Soldaat van Oranje terecht.

Hoe kwam dit groots aangepakte plan tot leven? De Volkskrant keek mee in de laatste maanden van het maakproces.

Het decor van Willem van Oranje - De Musical - Desiré van den Berg

23 oktober 2025: 3,5 maand tot de première

Begin van de repetities in de Allard Studio’s in Amsterdam

In een grote repetitiehal in Amsterdam-Duivendrecht staan losse decorstukken opgesteld die de sfeer van de late middeleeuwen oproepen. Met rode stof beklede stoelen, sierlijke staande kandelaars en zilveren schalen met eten, als op een schilderij van een Hollandse meester. Aan het eind van de middag nemen regisseur Theu Boermans (76) en acteur Joris Smit (44) plaats aan een lange houten vergadertafel, midden in de ruimte. Deze week zijn hier de repetities begonnen voor Willem van Oranje – De musical.

Quote van Regisseur Theu Boermans - zet vol in op nieuwe theatertechniek..

De acteurs kunnen zich nu nauwelijks nog iets voorstellen bij het eindproduct. Maar regisseur Boermans zegt dat hij de voorstelling al helemaal in zijn hoofd heeft zitten. ‘Ik ben hier al twee jaar mee bezig geweest. Ik heb het script geschreven en ik heb samen met Bernhard Hammer het decor ontwikkeld. Ook ben ik al langer bezig met de filmopnamen die we nodig hebben. Dus in mijn hoofd moet alles kloppen, en dat doet het ook. De vraag is nu of alles technisch haalbaar is en of de acteurs het ook kunnen uitvoeren.’

In Willem van Oranje wil Boermans de theatertechnieken die hij introduceerde bij Soldaat van Oranje verder uitbreiden. ‘Neem de ronddraaiende tribune. Toen we Soldaat maakten in 2010 waren er nog beperkingen, want de draaischijf werkte met kabels. Hierdoor kon ik maar acht keer naar rechts draaien, en moest ik daarna weer terugdraaien. Je wordt dan beperkt door techniek. Met onze nieuwe draaischijf kan ik alle kanten opdraaien, zoveel als ik wil.’

Regisseur Theu Boermans - Desiré van den Berg

‘Ook is er inmiddels veel meer mogelijk om film en theater bij elkaar te brengen’, vervolgt Boermans. ‘Ik ben al langer bezig om de filmtechnieken in het theater uit te breiden. Bij Soldaat waren we afhankelijk van archiefmateriaal uit de Tweede Wereldoorlog. Van de 16de eeuw is er uiteraard geen beeldmateriaal, dus nu moesten we dat allemaal zelf maken. In de voorstelling gebruik ik filmbeelden, onder meer van soldaten op paarden en grote mensenmassa’s, om het verhaal te vertellen.’

Na Soldaat van Oranje begon Boermans aan grote nieuwe theaterprojecten waarin hij zijn filmtechniek verder wilde ontwikkelen. Maar de beoogde opvolger, Nieuw Amsterdam, over het ontstaan van New York in de 17de eeuw, kwam er uiteindelijk toch niet. Ook Soldier of Orange, de Engelse versie van Soldaat van Oranje, en een door Boermans in Londen geregisseerde theaterversie van Hollywoodfilm The Hunger Games, werden wel ontwikkeld, maar gingen om uiteenlopende redenen niet door.

Boermans: ‘Toen ze naar me toe kwamen met de vraag of ik Willem van Oranje wilde regisseren, dacht ik: dit is zo’n dure en grote productie, dit is once in a lifetime. Daarbij interesseert het verhaal van Willem van Oranje mij zeer.’

De makers willen dat hun musical op historisch vlak accuraat is. Het script werd gebaseerd op de geprezen biografie De Zwijger – Het leven van Willem van Oranje van René van Stipriaan uit 2021. Van Stipriaan las mee bij de ontwikkeling van het script, voor een historische check. Ook putte Boermans uit de research die hij had verricht voor een tv-serie over de Tachtigjarige Oorlog, die hij in de jaren negentig ontwikkelde met oud-Volkskrant-columnist Jan Blokker (1927-2010). Die serie kwam er nooit, maar het researchmateriaal kwam nu alsnog van pas.

Joris Smit hoorde in april 2025 dat hij de hoofdrol van Willem van Oranje mocht gaan spelen. Naast hem werden acteurs gecast als Roben Mitchell (als koning Filips II), Anne Lamsvelt (als Louise de Coligny, de vierde vrouw van Willem) en Sofia Ferri (als Eva Elinx, zijn buitenechtelijke geliefde).

Quote van Joris Smit - is in de eerste plaats acteur. .

Smit en Boermans kennen elkaar van Het Nationale Theater in Den Haag, toen dat gezelschap nog Het Nationale Toneel heette, en Theu Boermans de artistiek leider was. In 2013 nam Boermans Smit aan bij het ensemble. Hij speelde belangrijke rollen bij het gezelschap, dat sinds 2016 wordt geleid door regisseur Eric de Vroedt. Nu speelt hij bij Willem van Oranje zijn eerste musicalrol.

Acteur Joris Smit - Desiré van den Berg

Smit: ‘Ik heb nooit de ambitie gehad om de musical in te gaan. Wel was er een kriebel en de nieuwsgierigheid: zou ik dat kunnen? Ik heb in Den Haag gezegd dat ik dit heel graag zou doen, en zij hebben mij die vrijheid gegeven. Daarna heb ik gewoon auditie gedaan.

‘Ik heb vaker gezongen in voorstellingen, zeker in die van Theu, maar nog nooit op deze schaal. Ik probeer Willem van Oranje nu nog even te zien als een groot toneelstuk waar toevallig ook in wordt gezongen. Ik vind het zingen geweldig leuk en ik oefen veel, maar mijn kracht ligt wel in de eerste plaats in het spelen.’

Vanaf de selectie in april had Smit tijd om zich grondig in zijn personage te verdiepen. ‘Ik heb in de zomer een reisje gemaakt door Duitsland, met het boek van René van Stipriaan onder mijn arm. Ik heb Willem allereerst leren kennen door de historische plekken te bezoeken waar hij vandaan komt: Dillenburg, Nassau en Siegen, waar de stamboom ligt van de Nassaus. Ook heb ik in Nederland de Mookerheide bezocht en Heiligerlee, de plekken van de grote veldslagen. Gewoon om er te staan en te kijken: hier gebeurde dat. Dat doet iets met je verbeelding.’

Quote van Regisseur Boermans - ziet Willem van Oranje niet als eenduidige held. .

Boermans en Smit wijzen op het belang om juist in de huidige tijd over Willem van Oranje te vertellen. Boermans: ‘Willem heeft de kiem gelegd voor het land waarin we nu leven. Hij wilde leven in een land waar je mag zijn wie je bent, en waar je mag geloven wat je wilt; waar vrijheid van godsdienst heerst. Dat zijn dingen die door de polarisatie in de huidige tijd weer onder druk staan. Met deze voorstelling willen wij laten zien: dit is de prijs die voor onze vrijheid is betaald, dit heeft Willem van Oranje ervoor gedaan.’

Joris Smit en Theu Boermans op de tribune van het nieuwe Prinsentheater - Desiré van den Berg

Een eenduidige held willen zij Willem echter niet noemen. Boermans: ‘Nee, helemaal niet zelfs. Het was een opportunist, een jongen die met een gouden lepel in de mond werd geboren. In het eerste deel van zijn leven wilde hij vooral zijn eigen hachje redden en zijn privileges veiligstellen. Totdat hij doorkreeg dat hij alles moest inzetten in zijn strijd om een vrij Nederland. Zijn vermogen, huwelijken, broers. Die omslag, dat inzicht in zijn leven, is het interessantst om te onderzoeken.’

Quote van Joris Smit - tijdens het repetitieproces. .

Theu Boermans ziet wel een parallel met verzetsstrijder Erik Hazelhoff Roelfzema, de hoofdpersoon uit Soldaat van Oranje.‘Helden bestaan in die zin niet. Iemand komt in een situatie terecht en moet keuzes maken. Daarmee identificeer je je als publiek. Wat zou ik doen in zo’n situatie? Kun je vasthouden aan je overtuiging, met alle consequenties van dien?’

Nu de repetities zijn begonnen, luidt de vraag aan Joris Smit waar hij nu nog mee worstelt of onzeker over is. ‘Het is nu nog te vroeg om met dingen te worstelen’, meent Smit. ‘Ik ben nu alles voor het eerst aan het aanraken. Ik kijk heel erg uit naar de manier waarop die machinerie om ons heen gaat werken. Het decor is zo’n aanwezige factor, verzuip ik daar niet in? Staat de vertelling er wel sterk genoeg tegenover? Maar die montage komt later, gelukkig ligt de focus nu nog gewoon op de spelscènes. Hierbij is het werken met Theu als vanouds plezierig en vol vakmanschap.’

Theu Boermans benadrukt dat het vertellen van het verhaal zijn hoofddoel is. ‘Het is niet anders dan bij ieder ander toneelstuk dat ik heb gemaakt. Hier zit dan meer techniek bij, maar die techniek is een middel bij het vertellen van je verhaal. Of je nu een kleine voorstelling maakt met maar drie acteurs, of dit. Het gaat er allemaal om dat je het publiek bij de les houdt, dat je alles dienstbaar maakt aan de verhaallijnen van de personages.’

Rekwisieten - Desiré van den Berg

Maandag 1 december 2025: twee maanden tot de première

Eerste dag in het theater in Delft

Over een zandweg, omgeven door graafmachines en bouwvakkers, loopt een clubje acteurs op maandagochtend naar de ingang van het nieuwe Prinsentheater in Delft. Vandaag nemen de spelers (35 acteurs en actrices in totaal) hun intrek in het theater waar ze de komende maanden, misschien wel jaren, een groot deel van hun tijd zullen doorbrengen. Binnen wordt er nog volop gebouwd, maar toch krijg je al een goede indruk van wat het gaat worden.

Na een rondje koffie nodigt regisseur Theu Boermans de acteurs uit voor een eerste rondleiding langs het decor. ‘Holy shit’ en veel ‘o’s’ en ‘a’s’ klinken als ze de eerste decors aanschouwen. De eerste stop is bij een breed uitgestrekt veld met bergjes, bomen, vijvertjes en rood-gele riddertenten.

Boermans neemt het woord en spant zich in om boven het geluid van de zaag- en boormachines uit te komen: ‘We moeten een beetje door iedereen heen manoeuvreren, maar dit is dus het slagveld. De kapel hangt hierboven, die kan hier dan naar beneden komen. En dat water daar, daar moeten we nog iets creatiefs mee doen.’

In het midden van de ruimte zien we een ronde, licht oplopende tribune die kan draaien met daarop 1.200 fonkelnieuwe stoelen. In 360 graden eromheen zijn alle settings uit het verhaal van Willem van Oranje te zien; het zijn meer dan 30 verschillende locaties. Daar zitten kleinere ruimten bij, zoals een herberg, slaapkamers en vergaderzalen. Maar daarnaast zijn er weidse landschappen, kerken en een enorm marktplein.

Quote van Acteur Erik Plageman - speelt een van de Martelaren van Gorcum’..

Het gezelschap loopt verder en komt langs een decor van een kapel van de katholieke kerk. ‘Hier worden we straks verhangen’, merkt acteur Erik Plageman droogkomisch op. Plageman is een van de acteurs die meerdere kleine rollen op zich neemt. Zo is hij een van de 19 katholieke monniken die in 1572 worden vermoord door de watergeuzen, de ‘Martelaren van Gorcum’.

Plageman: ‘Dat ophangen zelf gaan we hier later nog oefenen. Ik ben heel nieuwsgierig naar hoe het gaat voelen, want ik moet dan in een tuigje hangen en dat hebben we nog niet uitgeprobeerd. Het zal heel massaal en gruwelijk gaan voelen, denk ik, maar ik moet zeggen: het is smullen om zoiets te spelen.’

Als de rondleiding is afgelopen staat hoofdrolspeler Joris Smit bij de kleedkamers de indrukken te verwerken. ‘Ik vind het nog steeds een onwerkelijke fase’, zegt hij, ‘hoe zal het er dan uit gaan zien als straks ook de videowand, die veel van de scènes nog groter en voller maakt, gaat werken? Het is overweldigend.’

‘Ik denk dat het voor mij heel echt gaat voelen, omdat het decor zo realistisch is. Je hebt het gevoel dat je echt op een slagveld staat, en echt naar legers kijkt met soldaten die aan komen zetten uit de verte. Daarnaast denk ik ook aan de zaal waar we straks de vergaderingen van de Staten-Generaal gaan hebben. Als de acteurs daar zullen staan in hun kostuums, dan wordt dat een levend schilderij. Dat is heel spannend, ik krijg er de kriebels van.’

Kostuum - Desiré van den Berg

Donderdag 22 januari 2026: twee weken tot de première

Eerste try-outs voor publiek in het Prinsentheater in Delft

Het Prinsentheater is inmiddels af en oogt feestelijk en uitnodigend. Van een afstand zijn het grote oranje logo van de voorstelling en de witte letters ‘Prinsentheater’ al duidelijk te zien. Deze avond wordt de tweede try-out voor publiek gespeeld.

De voorstelling is helemaal uitverkocht. Rond 19.30 uur staat een stoet van auto’s in de file om een parkeerplaats te bemachtigen. Binnen is de royale nieuwe foyer nu volledig in bedrijf; er zijn nieuwe garderobes, nieuwe bars, nieuwe toiletten en op de eerste verdieping is een ruimte waar je voor de voorstelling kunt dineren.

Als de voorstelling om 20.00 uur begint, komt Theu Boermans het podium op voor een korte introductie. ‘Goedenavond, u kijkt vanavond naar pas de tweede try-out van Willem van Oranje – De musical. Dus het is voor ons als makers misschien nog wel spannender dan voor u. Dit is een technisch zeer complexe voorstelling, dus als er straks iets gebeurt waarvan u denkt: hee, volgens mij hoort dat er niet bij, dan klopt dat waarschijnlijk. In dat geval leggen we de voorstelling even stil en zullen we daarna de scène weer oppakken.’

Pruiken - Desiré van den Berg

Maar deze avond hoeft de voorstelling niet te worden stilgelegd. De complete machinerie blijkt te werken, het publiek draait soepel rond en wordt vervoerd langs het ene indrukwekkende tafereel na het andere. Technische haperingen zijn er niet of nauwelijks. Wat wel opvalt, is dat de musical een stuk langer duurt dan verwacht. Er was een eindtijd van 23.15 uur aangekondigd, maar pas om 00.00 uur staat het publiek weer buiten.

Quote van Hoofdrolspeler Joris Smit - houdt zijn geest flexibel. .

‘Het stuk zal nog worden ingekort’, zegt Joris Smit een paar dagen later aan de telefoon. ‘In de tweede akte weten we al dat er nog twintig minuten uit moeten. Theu zal – en dit ken ik van hem – tot aan de première blijven schaven en schuiven, passen en meten, zinnetje erbij, zinnetje eraf, zodat het net weer vlotter doorloopt. Ik moet hiervoor mijn geest flexibel houden, maar dat is prima.’

Voor Theu Boermans is de late eindtijd een ‘bekend fenomeen’, vertelt hij aan de telefoon. ‘Als ik films maak, heb ik dat ook altijd, dat we de eerste montage minstens drie kwartier te lang maken, en daarna moeten gaan indikken. Overigens, dat de try-out pas om 12 uur was afgelopen, viel mij nog mee. Ik herinner me van Soldaat van Oranje in 2010 dat er een try-out was die pas om half 2 ’s nachts was afgelopen.

‘Desalniettemin begrijp ik dat het publiek wel op tijd naar huis moet kunnen’, vervolgt Boermans. ‘Dus ik ben momenteel hard bezig om Willem van Oranje in te korten, en dat gaat goed. Maar los hiervan vind ik wel dat we een episch verhaal aan het vertellen zijn. Elk verhaal dwingt zijn eigen tijdsduur af, dus ik hoef ook weer niet op een standaardlengte uit te komen. Maar we blijven nu schaven en fijnslijpen tot aan de première, elke try-out gaat weer beter dan de vorige.’

Eerder in de maand zijn er wel haperingen geweest. De eerste try-out stond gepland voor woensdag 14 januari, maar die moest kort van tevoren worden afgelast wegens een technisch mankement aan de frontscreens, de schermen die open en dicht gaan tussen het publiek en de decors in. Door deze reparatie had Willem van Oranje zijn eerste try-out voor publiek pas op zondag 18 januari.

Ook dit is volgens regisseur Boermans geen uitzonderlijke situatie geweest: ‘Het annuleren van try-outs komt wel vaker voor. Dat heb ik vaker moeten doen, ook bij Het Nationale Toneel.’

Joris Smit noemt het wel een ‘monsterklus’ waaraan hij bezig is. ‘We hebben nu twaalf weken gerepeteerd. En dan nog... ik bedoel niet dat er tijdgebrek is, we zitten goed op schema. Maar we zijn er wel echt dag en nacht mee bezig. Die overgave hebben we allemaal, zowel de technische ploeg als de acteurs, en dat is fantastisch. De sfeer in de groep is briljant.’

Nu hij de voorstelling vaker volledig heeft gespeeld, begint Smit zijn hoofdrol in de vingers te krijgen. Er komt rust. ‘Bij de eerste drie doorlopen die we hadden, waren er wel wat paniekmomenten en kwam ik soms te laat op. Dan stond ik daar achter de schermen: harnas uit, cape om, snel een slokje water, en dan sprintte ik naar de andere helft van de zaal om daar, hopelijk, weer op te komen. In het begin heb je zo veel aan je hoofd: er staan 75 mensen om je heen, 15 man techniek en de decors en de muziek, de cues, de projecties, het is heel veel.

‘Nu de eerste try-outs zijn gespeeld, komt er steeds meer vertrouwen bij iedereen. Techniek en spel beginnen elkaar te versterken. We kennen onze routes. De grote machinerie en de vertelling worden steeds meer familie van elkaar, waardoor we nu echt het verhaal aan het vertellen zijn. Dat is magisch.’

Geschreven door Joris Henquet

Fotografie door Desiré van den Berg

Lees het hele artikel op www.volkskrant.nl