Op 1 april 1572 verliezen de Spanjaarden hun greep op Den Briel. Niet door een meesterlijk plan, maar door een storm en een vloot die nergens anders heen kan. Het is een van de meest bekende momenten uit de Tachtigjarige Oorlog en het speelt een sleutelrol in het verhaal van Willem van Oranje. Vandaag precies 453 jaar geleden.
Nergens welkom
De watergeuzen hebben geen thuishaven meer. Het zijn mannen uit alle lagen van de bevolking die zijn gevlucht voor de Spaanse overheersing. Ze zwerven rond op de Noordzee. In 1572 verbiedt de Engelse koningin Elizabeth I ze om nog langer in de Engelse havens te verblijven. Ze zetten koers naar Noord-Duitsland, maar een storm dwarsboomt hun plannen.
Lumey voert het bevel over de watergeuzen. De ruwe leider is gedreven door woede en wraaklust. Niet door politieke idealen. Willem van Oranje werkt met hem samen omdat hij troepen nodig heeft en Lumey die kan leveren.
Den Briel valt
Op 1 april 1572 varen de watergeuzen de Maasmond in en werpen het anker voor Den Briel. Lumey eist samen met zijn medeaanvoerder dat de stad zich overgeeft. Het stadsbestuur aarzelt. Zij weten dat Den Briel op dat moment feitelijk onverdedigd is. Alva heeft de soldaten uit de stad weggehaald om de Franse grens te beveiligen. De watergeuzen staan voor een lege vesting. Als het antwoord van het stadsbestuur uitblijft, slaan ze de Noordpoort open. Het stadsbestuur geeft zich over en als eerste stad van de Nederlanden is Den Briel vrij.
De oorlog duurt lang
De verovering van Den Briel is een toevalstreffer die zelfs Willem van Oranje verrast. Hij is op dat moment nog niet klaar voor de volgende fase van zijn strijd. En vrij zijn de Nederlanden nog lang niet. Het duurt nog tachtig jaar voordat de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden definitief onafhankelijk is. Willem maakt dat niet meer mee. Hij sterft in 1584, terwijl de oorlog nog woedt. Toch legt hij de basis voor wat er daarna komt. Zijn keuze om zich definitief tegen Filips II te keren én zijn besluit om samen te werken met de gewelddadige watergeuzen waren daarvoor onmisbaar. Hij stond niet achter hun brute werkwijze, maar zonder hen was er geen vrijheid.
De ruige Lumey
Willem van der Marck, geboren in 1542, wordt bekend als Lumey. Zijn familielid graaf Egmont is een edelman die zich uitspreekt tegen de Spaanse overheersing, totdat Alva hem in 1568 laat onthoofden. Voor Lumey is dat de reden om zich aan te sluiten bij de protestantse opstandelingen. Hij wordt de aanvoerder van de watergeuzen. Het verhaal gaat dat hij zweert zijn nagels en baard niet te knippen totdat hij de dood van Egmont heeft kunnen wreken. Of dit echt zo is, weten we niet zeker. Maar het past wel bij het beeld dat historici van hem hebben: een man gedreven door woede, niet door idealen.
1 april, elk jaar opnieuw
Brielle, zoals Den Briel vandaag de dag wordt genoemd, viert de inname van de stad elk jaar op 1 april. Een herinnering aan het feit dat vrijheid ooit bevochten moest worden. In het Prinsentheater wordt dat gevecht elke voorstelling opnieuw nagespeeld.
Willem van Oranje – De Musical is wegens succes verlengd en nog t/m juli 2026 te zien in het Prinsentheater in Delft.
Op het podium
In het Prinsentheater in Delft komt de strijd voor vrijheid elke voorstelling tot leven. Tijdens de inname van Den Briel, de eerste vrije stad. En later tijdens het Leidens Ontzet, wanneer het water het podium overspoelt terwijl het in één minuut wegzakt in het enorme waterbassin. Het Prinsentheater is speciaal gebouwd om het publiek volledig onder te dompelen in de wereld van Willem van Oranje. In Delft, de stad waar hij woonde en stierf.
Lumey wordt in Willem van Oranje - De Musical vertolkt door Matteo van der Grijn en Reinier Demeijer. (c) Danny Kaan