In Museum Prinsenhof Delft, waar Willem van Oranje zijn laatste jaren af en aan woonde en in 1584 werd neergeschoten, lopen we met Hester Schölvinck door de historische ruimtes. Als Hoofd Collectie & Presentatie kent ze elk verhaal dat deze muren en de museumcollectie herbergen. Nu komen de verhalen aan bod die vaak onverteld blijven: die van de vrouwen in Willems leven.
Voor Hester is het duidelijk: ‘Willems verhaal kun je niet los zien van de vrouwen in zijn leven. Hun invloed was enorm.’ Het Prinsenhof, een voormalig klooster, ademt die invloed. Van de Grote Zaal tot de beroemde trap waar zijn leven eindigde. Elke ruimte vertelt een apart verhaal. ‘Het cliché van de onderdanige 16e eeuwse vrouw klopt niet’, stelt Hester. ‘Ze namen belangrijke beslissingen en beïnvloedden de politiek.’
ANNA VAN BUREN
De vrouw achter zijn macht
Bij binnenkomst in het Prinsenhof kijkt Hester rond. ‘Deze plek was heel belangrijk voor Willem’, zegt ze. ‘Als hij hier voor het eerst zijn intrek neemt, heeft hij al twee huwelijken achter de rug. Het huwelijk met zijn eerste vrouw Anna van Buren is van grote invloed geweest op Willems leven.’
‘Anna brengt niet alleen een enorm vermogen mee’, vertelt Hester. ‘Zij komt uit een machtige adellijke familie en is opgeleid om netwerken te onderhouden. Anders dan vaak wordt aangenomen, zit zij absoluut niet de hele dag te wachten tot Willem thuiskomt. Ze doet de financiën, ze is echt een manager. Haar rol is onmisbaar.’
Links Anna van Buren, rechts Anna van Saksen | Beeldmateriaal Museum Prinsenhof Delft
EVA ELINX
De vrouw buiten de regels om
Op de binnenplaats vertelt Hester over Eva Elinx. De vrouw met wie Willem een buitenechtelijk kind krijgt. ‘In de musical wordt Eva neergezet als een vrouw zonder status, maar dat klopt niet’, zegt ze. ‘Ze was vermoedelijk ook van aanzien. Sommige historici denken aan een burgemeestersdochter, anderen geloven dat ze een Duitse gravin was.’
Willem erkent hun zoon. ‘Het was in die tijd niet heel gebruikelijk om een buitenechtelijk kind te erkennen, maar het zegt iets over Eva’s status en mogelijk hun relatie’, stelt Hester. ‘Hóe die relatie precies was, dat weten we helaas niet.’
ANNA VAN SAKSEN
Te trots voor haar tijd
‘Anna van Saksen is de volgende vrouw in Willems leven’, vertelt Hester, terwijl ze door de hoge ramen naar buiten kijkt. ‘Door met haar te trouwen verzekert Willem zich van directe banden met invloedrijke protestantse huizen. Dat geeft hem een enorme politieke ruggensteun.’
‘Anna is scherp, uitgesproken en trots. Eigenschappen die in haar tijd niet worden geaccepteerd. Het huwelijk loopt vast, maar haar betekenis blijft groot’, benadrukt Hester. ‘Via Anna van Saksen staat Willem in contact met Saksen en Hessen; machtige protestantse vorstendommen in de vroege Opstand.’
CHARLOTTE DE BOURBON
Meer dan een moeder
Op de bovenverdieping van het Prinsenhof vertelt Hester over Charlotte de Bourbon, Willems derde vrouw. ‘We weten dat Louise Juliana, de eerste dochter die Willem met haar kreeg, in het Prinsenhof is geboren. Misschien was het in deze zaal, dat Charlotte van haar beviel. Een gedachte die deze plek extra lading geeft.’ Willem en Charlotte hebben een druk gezin met zes dochters. Charlotte is veel meer dan alleen moeder. Ze is Willems politieke partner: denkt mee, schrijft mee en bemiddelt actief.
‘Ze speelt een belangrijke rol in de diplomatie met Frankrijk', vertelt Hester. Hun dochters bieden Willem bovendien mogelijkheden voor toekomstige huwelijksallianties met andere machtige families. In 1582 wordt er een aanslag op Willem gepleegd. Charlotte verpleegt hem dag en nacht. Willem herstelt, maar Charlotte sterft kort daarna. ‘Het verhaal dat ze van pure uitputting sterft, is niet waar’, stelt Hester. ‘Dat is waarschijnlijk bewust de wereld in geholpen om haar als de ideale echtgenote neer te zetten.’
Vlnr: Charlotte de Bourbon, Louise de Coligny en Margaretha van Parma | Beeldmateriaal Museum Prinsenhof Delft
LOUISE DE COLIGNY
De stem die zijn verhaal voortzet
Louise de Coligny is de vierde en laatste echtgenote van Willem van Oranje. Bij de monumentale trap laat Hester haar blik over de treden gaan. Hier wordt Willem in 1584 neergeschoten. ‘We weten het niet zeker, maar Louise staat op dat moment waarschijnlijk vlak achter hem’, zegt ze. Louise bemiddelt en onderhoudt internationale banden. Na zijn dood wordt haar rol nog belangrijker. ‘Ze zet zijn werk voort’, vertelt Hester. ‘Voedt kinderen op uit zijn eerdere huwelijken en bouwt aan de reputatie van het Huis van Oranje, vooral van hun zoon Frederik Hendrik. Ze heeft een enorme invloed op Willems nalatenschap.’
MARGARETHA VAN PARMA
De landvoorgdes die hem begreep
In de Grote Zaal van het Prinsenhof staat Hester stil. ‘Hier heeft Willem waarschijnlijk veel vergaderd’, zegt ze. ‘Meestal was dat met mannen. Maar er is één vrouw in zijn leven geweest met wie hij eindeloos heeft gesproken en gecorrespondeerd over politiek: landvoogdes Margaretha van Parma. Hun band is niet persoonlijk, Willem valt onder haar gezag en moet orders van haar opvolgen.’ Als vertegenwoordiger van de Spaanse koning weet Margaretha precies wat er speelt in de Nederlanden. ‘In sommige situaties vinden Willem en Margaretha elkaar’, vertelt Hester. 'Vooral omdat ze allebei zien dat harde onderdrukking alleen maar tot meer opstand leidt.’
GEBOUW VOL ECHO’S
‘Wie Willem echt wil begrijpen, moet niet alleen naar hém kijken, maar ook naar de vrouwen in zijn leven’, concludeert Hester. ‘Zij gaven hem het geld, de goederen en de connecties. Ze verbonden hem met nieuwe werelden, dachten met hem mee en hielden hem soms een spiegel voor. Hun verhalen horen bij het verhaal van Willem van Oranje en bij deze plek.’
Ontdek meer over Willem van Oranje via de website van Museum Prinsenhof Delft. Dit artikel verscheen eerder in het programmaboek van Willem van Oranje - De Musical.